Nataša Ćulibrk: Zimski običaji Vojvodine - vijanje Božića

Ilustracija: AI

Za Božić je vezano mnogo običaja i on je, zaista, praznik veselja i neograničene religijske slobode.

Na drugi dan Božića u Vojvodini vijao se Božić. Upotrebljavaju se i izrazi terati Božić, izvijati Božić, što znači utrkivati se na Božić jašući na konjima određenim delovima grada, najčešće na drugi dan Božića. Ovaj običaj, rado izvođen i čuvan nekada, u Novom Sadu je atraktivan i danas.

Mladići i mlađi ljudi postaju jahači pevajući „Roždestvo tvoje”. Skupljaju se u grupe i nastoje da to jahanje bude što zanimljivije i atraktivnije. Konjima zatežu kratke uzde i teraju ih da se beče, da podignu prednje noge, a odmah zatim da u galopu obilaze jedni druge, i to uz gromoglasno navijanje prisutnih domaćina, koji ispred svojih kuća, sa čašom napunjenom vinom, časte jahače.

U isto vreme, posmatrači, među kojima je puno dece i starijih, pune prangije karbitom i otpozdravljaju jahačima. Hladnoća, a često i vejavica, nisu ometali jahače i posmatrače da se, do pred samo spuštanje mraka, zabavljaju posmatrajući atraktivno jahanje vijaroša.

Bar mesec dana pred Božić konjima je bila posvećivana naročita pažnja. Svakodnevno su timareni, čišćeni i hranjeni kako bi se pokazali u najboljem izdanju prilikom vijanja Božića. Jedan od arhaičnih obreda o Božiću, a negde i prvog dana po Božiću, svakako je i jahanje konja na kojima su momci ili tek oženjeni muškarci.

Prilikom vijanja Božića, jahači prvo obilaze kuće iz kojih su njihove devojke, tj. žene, a potom i svoju rodbinu. Tom prilikom vezuju im se darovi. Trke na konjima neki istraživači objašnjavaju kao obred stimulacije snage koja obnavlja život.

Ukrasi na konju koji se jaše prilikom vijanja Božića su: gomba, crvena pantljika, pokrovac i ćebe. Leksikema mađarskog porekla gomba navedena je u značenju „ukrasna kuglica od vune koja se stavljala u grivu konja ili na oglavine”. Da bi se konj ukrasio, stavljale su se i crvene pantljike. Prekrivač, često u boji, koji se stavljao na konjska leđa umesto sedla, prilikom obreda vijanja Božića, nominovan je leksikemom turskog porekla ćebe.

Od domaćina koji je dočekivao vijaroše, očekivalo se da obezbedi slobodan prolaz, odnosno da ulaz u dvorište bude otvoren. Prilikom vijanja Božića, obavezno je bilo svraćati kod bliže rodbine. Od rodbine se očekivalo da prima svakog od učesnika, da ga počasti i dariva.

U značenju „manja staklena posuda alkoholnog pića koja se iznosi učesnicima u obredu vijanja Božića prilikom svraćanja u kuću rodbine ili komšija” navedena je leksikema čašica. Najčešće je učesnik u obredu vijanja Božića dobijao košulju.

Tradicionalan pozdrav na Božić glasi:

„Mir Božiji, Hristos se rodi”,

a otpozdravljalo se rečima:

„Vaistinu se rodi!”

Jedno od značenja glagola čestitati jeste i „pozdravljati nekoga povodom Božića i zaželeti mu dobro zdravlje i sreću”.

Mir Božiji, Hristos se rodi.

*Saznanja i detalji preuzeti su iz predive i detaljne knjige „Terminologija zimskog ciklusa običaja i verovanja u Novom Sadu”, koju potpisuje dr Maja Stokin.